>> دانشگاه بین المللی امام خمینی
>> معاونت پژوهشی و فناوری
>> نشریات دانشگاه در پرتال وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات20
تعداد شماره‌ها429
تعداد مقالات3,546
تعداد مشاهده مقاله5,445,387
تعداد دریافت فایل اصل مقاله3,710,889
کاظم نژاد, علی, تاج بخش, امیرحسین, مرادی سنگاچینی, امیرارسلان, صارمی, حمیدرضا, مغانی رحیمی, خاطره. (1404). شناسایی پیشران‌های کلیدی آینده توسعه شهری (نمونه مورد مطالعه: منطقه 5 شهرداری تهران). لسان مبین, 3(2), 45-63. doi: 10.30479/ust.2025.22640.1216
علی کاظم نژاد; امیرحسین تاج بخش; امیرارسلان مرادی سنگاچینی; حمیدرضا صارمی; خاطره مغانی رحیمی. "شناسایی پیشران‌های کلیدی آینده توسعه شهری (نمونه مورد مطالعه: منطقه 5 شهرداری تهران)". لسان مبین, 3, 2, 1404, 45-63. doi: 10.30479/ust.2025.22640.1216
کاظم نژاد, علی, تاج بخش, امیرحسین, مرادی سنگاچینی, امیرارسلان, صارمی, حمیدرضا, مغانی رحیمی, خاطره. (1404). 'شناسایی پیشران‌های کلیدی آینده توسعه شهری (نمونه مورد مطالعه: منطقه 5 شهرداری تهران)', لسان مبین, 3(2), pp. 45-63. doi: 10.30479/ust.2025.22640.1216
کاظم نژاد, علی, تاج بخش, امیرحسین, مرادی سنگاچینی, امیرارسلان, صارمی, حمیدرضا, مغانی رحیمی, خاطره. شناسایی پیشران‌های کلیدی آینده توسعه شهری (نمونه مورد مطالعه: منطقه 5 شهرداری تهران). لسان مبین, 1404; 3(2): 45-63. doi: 10.30479/ust.2025.22640.1216

شناسایی پیشران‌های کلیدی آینده توسعه شهری (نمونه مورد مطالعه: منطقه 5 شهرداری تهران)

اندیشه راهبردی شهرسازی
مقاله 3، دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 6، شهریور 1404، صفحه 45-63    اصل مقاله (1.89 M)
نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30479/ust.2025.22640.1216
نویسندگان
علی کاظم نژاد1؛ امیرحسین تاج بخش1؛ امیرارسلان مرادی سنگاچینی1؛ حمیدرضا صارمی* 2؛ خاطره مغانی رحیمی3
1دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
تاریخ دریافت: 13 شهریور 1404،  تاریخ بازنگری: 01 مهر 1404،  تاریخ پذیرش: 24 مهر 1404 
چکیده
مقدمه: منطقه پنج شهر تهران در دهه‌های اخیر به یکی از پرتحول‌ترین مناطق پایتخت تبدیل شده و با رشد سریع جمعیتی، کالبدی و اقتصادی، نقش مهمی در توسعه مسکونی و تجاری ایفا کرده است. این تحولات، فشار زیادی بر زیرساخت‌ها و محیط زیست شهری وارد کرده و ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت واکنشی به برنامه‌ریزی آینده‌نگرانه را برجسته ساخته است.
هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر آینده توسعه منطقه پنج با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی و تحلیل سیستمی است. این پژوهش می‌کوشد با ترسیم تصویری از عوامل اثرگذار و اثرپذیر، مبنایی برای تدوین سیاست‌های پایدار و راهبردی در مقیاس محلی فراهم آورد.
روش‌شناسی: روش تحقیق به‌صورت ترکیبی و در شش گام طراحی شده است. این مراحل شامل تحلیل اسناد، انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با خبرگان حوزه‌های مرتبط، تحلیل سوآت، تدوین فهرست اولیه پیشران‌ها، تکمیل ماتریس اثرات متقابل، پردازش داده‌ها با نرم‌افزار میک‌مک، و در نهایت طبقه‌بندی متغیرها بر اساس اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم بوده است.
یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد ۱۵ پیشران اصلی در توسعه آینده منطقه پنج تهران نقش دارند که در چهار دسته اقتصادی‌-اجتماعی، زیست‌محیطی، کالبدی‌-فضایی و حمل‌ونقل و تاسیسات شهری جای می‌گیرند. در بعد اقتصادی‌-اجتماعی تورم، سرمایه‌گذاری، قیمت و مالکیت مسکن، مشارکت اجتماعی، درآمد، اشتغال و حاشیه‌نشینی مطرح است. در بعد زیست‌محیطی، قیمت سوخت‌های فسیلی و کیفیت هوا اهمیت دارند. کالبدی‌-فضایی شامل بودجه عمرانی، تغییر کاربری، تراکم و فضاهای باز است و در نهایت حمل‌ونقل عمومی و زیرساخت‌های دیجیتال برجسته هستند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد آینده توسعه منطقه پنج تهران به‌شدت متأثر از پیشران‌های اقتصادی مانند سرمایه‌گذاری، تورم، بودجه عمرانی، قیمت زمین، مسکن، درآمد و اشتغال است. این عوامل دووجهی و بحرانی‌اند و تغییر در آن‌ها کل ساختار توسعه‌ای را دگرگون می‌سازد. در مقابل، متغیرهایی چون کیفیت هوا، زیرساخت دیجیتال، مشارکت اجتماعی و فضاهای باز بیشتر تابع و تأثیرپذیرند.
کلیدواژه‌ها
آینده پژوهی'؛ پیشران های کلیدی'؛ نرم افزار میک مک'؛ منطقه ۵ شهر تهران'؛ '؛ کلانشهر تهران'
عنوان مقاله [English]
Identification of Key Drivers of Urban Development Futures (Case Study: District 5 of Tehran Municipality)
نویسندگان [English]
Ali Ali kazemnejad1؛ Amirhossein Tajbakhsh1؛ Amir arsalan Moradi sangachini1؛ Hamidreza saremi2؛ Khatereh Moghani Rahimi3
1Master Student in Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2Associate Professor, Faculty of Arts and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3PhD Candidate, Faculty of Arts and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Introduction: Urban development in large metropolitan areas has become increasingly complex due to demographic growth, economic volatility, environmental pressures, and spatial intensification. Traditional planning, often reliant on linear projections, cannot adequately address today’s uncertainties and interdependencies. Futures studies provide a framework to identify drivers of change and explore alternative trajectories. District 5 of Tehran, situated in the western corridor, illustrates these dynamics. In recent decades, it has experienced rapid population growth, large-scale residential and commercial expansion, and growing service demand. While these trends have supported development, they have also produced congestion, declining green areas, air pollution, and widening inequalities. These conditions highlight the need to move from reactive planning toward anticipatory governance. This research applies futures studies to identify drivers shaping the district’s trajectory and clarify their systemic roles for adaptive policy.
 
The Purpose of the Research: The study aims to identify, classify, and analyze the key drivers influencing the future development of District 5. It focuses on three questions: 1. Which drivers exert the greatest influence on the district’s trajectory? 2. How do they interact within a systemic network? 3. What insights can guide policy under uncertainty? The objectives are twofold: to contribute to urban foresight research and to provide practical insights for planners and policymakers in Tehran. By clarifying the most influential and sensitive drivers, the study strengthens the city’s capacity to anticipate disruption, build resilience, and pursue sustainable development strategies.
 
Methodology: A mixed-methods approach was adopted, combining qualitative exploration with quantitative analysis. First, environmental scanning and review of strategic documents including the Tehran Comprehensive Plan, the District 5 Detailed Plan, and the Fourth Development Program provided initial drivers. Second, a SWOT analysis highlighted strengths, weaknesses, opportunities, and threats. Third, fifteen semi-structured interviews with experts in urban planning, economy, infrastructure, and futures studies refined the driver list. Fourth, the drivers were grouped into four domains: socio-economic, environmental, spatial-physical, and transportation and infrastructure. Fifth, a 15×15 cross-impact matrix was completed by the experts, who assessed levels of influence using a four-point scale. Sixth, MICMAC software processed the data, identifying direct and indirect effects and classifying drivers as independent, dependent, or critical. Finally, results were interpreted systemically, highlighting leverage points for intervention. This framework ensured both rigor and practical relevance.
 
Findings and Discussion: Fifteen drivers were identified across four categories. Socio-economic drivers include inflation, investment, land and housing prices, housing ownership, social participation, income and employment, and marginalization. Environmental drivers consist of fossil fuel prices and air quality. Spatial-physical drivers include development budget, land-use change, density, and open spaces. Transportation and infrastructure drivers include public and clean transport and digital infrastructure.
MICMAC analysis revealed that investment, land and housing prices, inflation, employment, and land-use change are dual-critical both highly influential and sensitive. These function as pivotal levers: their changes generate cascading effects across the system. Independent drivers such as inflation and development budgets exert strong upstream influence, while dependent drivers including open spaces, air quality, and digital infrastructure are responsive outcomes.
This classification highlights the interdependent nature of urban systems. Managing dual-critical drivers is essential to avoid instability, while independent drivers provide opportunities for early intervention. Dependent drivers, though less influential, remain important indicators of quality of life. Integrating expert perspectives with structural modeling enhances methodological robustness and allows foresight-based recommendations. The results stress that sustainable development in District 5 requires addressing economic volatility, regulating housing and land markets, and ensuring balanced spatial growth while monitoring environmental and infrastructural performance.
 
Conclusion: The study concludes that District 5’s future will be shaped primarily by economic drivers, particularly investment, inflation, development budgets, housing prices, and employment. These variables, due to their dual influence and sensitivity, can either stabilize or destabilize the system depending on policy responses. Environmental and infrastructural drivers, though dependent, are critical indicators of sustainability and welfare. The research contributes a systematic and replicable model combining document analysis, expert input, and MICMAC structural analysis. By bridging qualitative and quantitative approaches, it offers a practical tool for urban foresight. The findings emphasize that governance in District 5 and other rapidly expanding metropolitan regions must adopt anticipatory strategies that embrace complexity, prepare for uncertainty, and promote long-term sustainability. Ultimately, the study demonstrates how futures studies can enhance resilience and adaptability in urban planning under uncertain conditions.
کلیدواژه‌ها [English]
Futures Studies', Key Drivers', MICMAC Software', District 5 of Tehran', ', Tehran Metropolis'
مراجع
  1. Alamati, Z., Kaldi, A., & Navabakhsh, M. (2022). Identify the Main Drivers of Urban Development Using a Future Studies Approach (Case study: Tehran). Urban Economics and Planning, 3(1), 16-32. [In Persian] https://doi.org/10.22034/UE.2022.3.01.02
  2. Aliakbari, E. (2020). Structural Analysis drving Forces Knowledge Based Urban Development Case study: Tehran Metropolis. Research & Urban Planning, 11(42), 1-20. [In Persian] https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.42.1.2
  3. Aliakbari, E., Rostami, S., Shahbakhti, M., & Vahabi, M. (2023). Reading the Drivers Affecting the Future State of Urban Resilience against Environmental Hazards (Case study: District 5 of Tehran Metropolis). Urban Futurology, 4, 72–93. [In Persian] https://doi.org/10.30495/uf.2023.1979770.1092
  4. Andersen, A. D., & Andersen, P. D. (2014). Innovation System Foresight. Technological Forecasting and Social Change, 88, 276-286. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2014.06.016
  5. Azimi, M., Hosainzadeh Dalir, K., & Azar, A. (2022). Assessing the Challenges of Promoting Urban Governance with a Futures Studies Approach: The Case Study of Mianeh City. Sustainable City, 5(2), 93–114. [In Persian] https://doi.org/10.22034/jsc.2021.298787.1523
  6. Bashian, F., Sarvari, H., Hanaei, T., & Sarwari, A. A. (2023.). Explaining the Future Place in Strategic Urban Planning. Future Cities Vision, 4(1). 97-114. [In Persian] http://jvfc.ir/article-1-242-en.html
  7. Behzadpour, E., Farzadbehtash, M., & Saeede Zarabadi, Z. (2023). Structural Analysis of Drivers Affecting the Future Status of Urban Competitiveness (Case Study: Tehran Metropolis). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 4, 1063-1080. [In Persian]. https://dorl.net/dor/20.1001.1.25385968.1401.17.4.9.5
  8. Calof, J., Miller, R., & Jackson, M. (2012). Towards Impactful Foresight: Viewpoints from Foresight Consultants and Academics. Foresight, 14(1), 22–92. http://dx.doi.org/10.1108/14636681211210387
  9. Fatehrad, M., Jalilvand, R., Mowlaei, M., Samiie, S., & Nasrolahi Vasati, L. (2014). Methodological Coordinates of Transdisciplinary Futures Studies As An Integrated Meta-paradigm. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 6(1), 135–161. [In Persian] https://doi.org/10.7508/isih.2014.21.007
  10. Ghelich, M., Mirzaei, H. & Rabbani, T. (2019). Urban Forecasting As An Approach To Urban Policy And Planning (With Emphasis on Tehran Foresight). Journal of Iran Futures Studies, 4(1), 51-69. [In Persian] https://www.doi.org/10.30479/jfs.2019.11038.1083
  11. Godet, M. (2009). Creating Futures: Scenario Planning As A Strategic Management Tool. Washington, DC: Economica.
  12. Heidari, A. H. (2015). Fundamental Concepts of Futures Studies. Popularization of Science, 5(2), 81–96. [In Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519033.1393.5.2.6.5
  13. Hosseini Siah Gholi, M., & Ghadami, M. (2016). Factors Affecting the Change in the System of Urban Planning in Iran: A Grounded Theory Approach. Geographical Journal of Territory, 13(51), 31–50. [In Persian] https://sanad.iau.ir/fa/Journal/sarzamin/Article/822667
  14. Kheirgoo, M., & Shokri, Z. (2011). Development of Policy Making Process Based on A Futurology Strategy. Military Management Quarterly, 11(42), 71–102. [In Persian] https://jmm.iranjournals.ir/article_3482.html
  15. Kohler, K., & Scharte, B. (2020). Integrating AI into Civil Protection. CSS Analyses in Security Policy, 260. https://doi.org/10.3929/ethz-b-000408269
  16. Lotfi Bazazan, S., Saremi, H. R. & Baghdadi, A. (2023). Identifying Driving Factors in the Future Research of Iran's Housing Planning System the Case Study of Tehran. Sustainable city, 6(4), 105-121. [In Persian] https://doi.org/10.22034/jsc.2023.403067.1713
  17. Loveridge, D. (2009). Foresight: The Art and Science of Anticipating the Future. New York: Routledge.
  18. Magruk, A. (2011). Innovative Classification of Technology Foresight Methods. Technological and Economic Development of Economy, 17(4), 700-715. http://dx.doi.org/10.3846/20294913.2011.649912
  19. Naeimi, K., & Pourmohammadi, M. (2016). Identifying the Key Factors Influencing the Future Status of Urban Slums Regarding A Futures Studies Approach: The Case Study of Sanandaj. Urban Studies (Motaleate Shahri), 5(20), 53–64. [In Persian] https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40902.html?lang=en
  20. Namdarian, L., Hassanzadeh, A., & Majidpour, M. (2014). Evaluating the Impacts of Foresight on Science, Technology and Innovation (STI) Policy-making. Innovation Management Journal, 3(2), 102–137. [In Persian] https://www.nowavari.ir/article_14719_en.html
  21. Ouf, A. (2024). Urban Planning for the Futures; Urban Foresight. Ain Shams Engineering Journal, 15(12). 103070. https://doi.org/10.1016/j.asej.2024.103070
  22. Rezaei Anvar, M., Mohamadi, M., Razian, D., & Shahraki Decheshmeh, S. (2024). Analyzing the Effective Drivers on Urban Innovation and Transformation with A Future Research Approach (Case Study: Tehran City). JFCV, 5(3). 59-76. [In Persian] http://jvfc.ir/article-1-388-fa.html
  23. Sasanpour, F., Hatami, A., & Babaei, S. (2017). Futures Studies of the Urbanization Bubble in Tehran Metropolis. Quarterly Journal of Applied Research in Geographical, Sciences, 17(47). 171-189. [In Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22287736.1396.17.47.13.5
  24. Schlossstein, D., & Park, B. (2006). Comparing Recent Technology Foresight Studies in Korea and China: Towards Foresight-minded Governments. Journal of Foresight, 8(6), 48–70. http://dx.doi.org/10.1108/14636680610712531
  25. Sharmand Consulting Engineers. (2005). Development Pattern Report of District 5 of Tehran Municipality. Supreme Council of Architecture and Urban Planning of Iran. [In Persian]
  26. Sharmand Consulting Engineers. (2007). Detailed Plan of District 5 of Tehran. Article 5 Commission. [In Persian]
  27. Sobhani, P., & Danehkar, A. (2025). Key Drivers of the Environment in the Development of Tehran-Alborz Urban Complex. Results in Engineering, 27. 105803. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.105803
  28. Sokolov, A., & Chulok, A. (2016). Priorities for Future Innovation: Russian S&T Foresight 2030. Futures, 80, 17-32. https://doi.org/10.1016/j.futures.2015.12.005
  29. Statistical Center of Iran. (2016). The Results of the 2016 National Population and Housing Census. Retrieved July 3, 2025, from https://www.amar.org.ir [In Persian]
  30. Statistical Center of Iran. (2020). Demographic, Social, and Economic Characteristics of the 22 Districts of Tehran in the 2011 and 2016 Censuses. Retrieved July 3, 2025, from https://www.amar.org.ir [In Persian]
  31. Vahedi Yeganeh, F., Pourmohammadi, M., Salavati, S., & Heydarmanesh, S. (2021). Identification and Analysis of Strategic Drivers of Urban Land Use Change with A Futuristic Approach (Case Study: Sanandaj City). Journal of Urban Studies on Space and Place, 5(18), 5-22. [In Persian] https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25386050.1400.1400.18.1.0
  32. Zahraei, S. M., Kurniawan, J. H., & Cheah, L. (2020). A Foresight Study on Urban Mobility: Singapore in 2040. Foresight, 22(1). 37–52. https://doi.org/10.1108/FS-05-2019-0044
  33. Zali, N., & Poursohrab, A. (2017). Regional Development Foresight with Emphasis on Combined Scenario Making and SWOT Analytical Model Approach (Case Study: Guilan Province). The Journal of Spatial Planning and Geomatics, 21(3), 189-220. [In Persian] https://hsmsp.modares.ac.ir/article_14569.html?lang=en
  34. Ziyari, K., & Ehsanifard, A. (2022). Future Research on Urban Smart Growth and Scenario Planning Using Structural and Network Analysis Methods (Case Study: Dar ol-Marhameh, Semnan). Urban Planning Knowledge, 6(1), 114–143. [In Persian] https://doi.org/10.22124/upk.2021.18097.1585
  35. Ziyari, K., Hosseini, A., & Behzadirad, M. (2022). Analysis and Identification of Key Drivers of City Development Strategy (CDS) in Urban Planning; A Future Research Approach to the City Category. Sustainable city, 5(3), 39-60. [In Persian] https://doi.org/10.22034/jsc.2022.339279.1621
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 612
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 268


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب