اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 426 |
| تعداد مقالات | 3,504 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,310,291 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,622,286 |
سیطره نظریه «علم آوری مصنفات روایی امامیه» در سده های نخستین و پیامدهای آن | ||
| مطالعات فهم حدیث | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30479/mfh.2026.19437.2419 | ||
| نویسنده | ||
| حامد مصطفوی فرد* | ||
| استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، کرمان، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 31 تیر 1404، تاریخ بازنگری: 06 دی 1404، تاریخ پذیرش: 27 آبان 1404 | ||
| چکیده | ||
| عصر حضور و غیبت صغری، دوره سیطره مکتب محدثان است که مرکزیت این مکتب در عصر حضور در شهر کوفه و مدینه و در عصر غیبت صغری در قم و ری بوده است. این عصر را باید عصر علمآوری مصنفات روایی دانست؛ چراکه عالمان این عصر روایات مصنفات امامیه را به دلیل تواتر و یا محفوف به قرائن علمآور بودن حجت میدانستند و یا اینکه اگرچه آنان را اخبار آحاد میدانستند، خبر واحد را به دلیل علمآوری حجت میدانستند. البته در این بین، این پیروان نظریه عدم حجیت اخبار آحاد بودند که مستدل و سازمانیافتهتر از مخالفان خود عمل میکردند و این حاکی از تفوّق نظریه عدم حجیت اخبار آحاد بر نظریه رقیب آن است تا اینکه با ظهور علامه حلی، وی ادله متعددی را دال بر حجیت اخبار آحاد و ظنی بودن آن اقامه میکند و نظریه رقیب را به چالش میکشد که تا عصر اخیر نیز تداوم دارد. نظریه علمآوری مصنفات روایی (نصگرایی) در کنار ظاهرگرایی (عقلگریزی) پیروان مکتب محدثان موجب شد تا این طیف به نظریه تحریف و نیز برخی عقائد فاسد کلامی گرایش پیدا کنند و اینگونه ضعف الگوی کلان فکری آنان در مواجهه با سنت آشکارتر شد و در نهایت با تلاشهای علمی شیخ مفید و سیدمرتضی، به حاشیه رانده شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مصنفات روایی؛ مکتب محدثان؛ حجیت خبر واحد؛ نص گرایی محدثان؛ ظاهرگرایی محدثان؛ جبر و تشبیه؛ غلو و تقصیر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Dominance of the Theory of "the Certainty of the Narrations of the Imamiyya Writings" in the Early Centuries and its Consequences | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamed Mostafavifard | ||
| Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, kerman, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The life time of the Imams (a.s.) was the period of dominance of the school of hadith scholars, and the main center of this school during the life of the Imams (a.s.) was the cities of Kufa and Medina, and during the period of the "minor occultation of Mahdi (a.s.)" the cities of Qom and Rayy. This period should be considered the period of "confidence in the narrations of the hadith books" because the scholars of this period considered the hadiths of the Imamiyyah collections to be authentic due to their frequency or "being with definitive evidence" or although they considered hadiths to be "al-Akhbar al-Ahad", they considered "al-Khabar al-Wahid" to be authentic due to their certainty. Of course, the followers of the theory of the invalidity of "Al Akhbar Al-Ahad" appeared to be more documented than their opponents, and this shows the superiority of the theory of the invalidity of "Al-Akhbar Al-Ahad" over its rival theory. This practice continued until "Allamah Al-Hilli" presented numerous evidences to prove the validity of "Al-Akhbar Al-Ahad" as well as their being suspect, and challenged the rival theory, and this approach has continued to the present day. The theory of the certainty of hadith books, along with the irrationalism of the followers of the school of hadith scholars, led them to tend towards the theory of distortion of the Quran and some corrupt beliefs. The weakness of their fundamental theory in how to evaluate hadiths became more apparent and was eventually marginalized by the scientific efforts of "Mufid" and "Murtaza". | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Imamiyyah hadith books, school of hadith scholars, credibility of "Al-Khabar Al-Wahid", hadithism, rigid thinking, predestination and objectification, exaggeration and fault | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابنابیالحدید، ابوحامد، شرح نهج البلاغه، بیجا، دار إحیاء الکتب العربیه، 1959م.
ابنالفراء، محمدبنحسین (قاضی أبویعلى)، العده فی أصول الفقه، ریاض، جامعه الملک محمدبنسعود الإسلامیه، 1410ق.
ابن أمیرالحاج، محمدبنمحمد، التقریر و التحبیر علی التحریر فی علم الأصول، بیروت، دارالفکر، 1417ق.
ابنتیمیه، أحمدبنعبدالحلیم، مجموع الفتاوى، مدینه، مجمع الملک فهد، 1416ق.
ابنحجرعسقلانی، أحمدبنعلی، نزهه النظر فی توضیح نخبه الفکر فی مصطلح أهل الأثر، دمشق، مطبعه الصباح، 1421ق.
ابنحجرعسقلانی، أحمدبنعلی، نخبه الفکر، بیجا، بینا، بیتا.
ابنحزم أندلسی، علیبنأحمد، الإحکام فی أصول الأحکام، بیروت، دارالآفاق الجدیده، بیتا-الف.
ابنحزم أندلسی، علیبنأحمد، المحلى، مدینه، دارالفکر، بیتا-ب.
ابنحزم أندلسی، علیبنأحمد، الفصل فى الملل و الاهواء و النحل، ریاض، بینا، 1982م.
ابنصلاح، عثمانبنعبدالرحمن، معرفه أنواع علوم الحدیث (مقدمه ابنصلاح)، بیروت، دارالفکر، 1406ق.
ابنطاووس، علىبنموسى، سعد السعود، قم، الرضى، 1363ش.
ابنغضائرى، احمدبنحسین، رجال ابن الغضائری، قم، اسماعیلیان، 1364ش.
ابنقیم، محمدبنأبیبکر، مختصر الصواعق المرسله على الجهمیه و المعطله، قاهره، دارالحدیث، 1422ق.
استرآبادی، ملامحمدامین و سیدنورالدین عاملی، الفوائد المدنیه و الشواهد المکیه، قم، النشر الإسلامی، 1424ق.
امین، محمداحمد، حجیه احادیث الآحاد فی الاحکام و العقائد، جده، دارالمطبوعات الحدیثه، 1410ق.
بحرانی، یوسفبنأحمد (محدث بحرانی)، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، قم، النشر الإسلامی، بیتا.
بحرانی، یوسفبنأحمد (محدث بحرانی)، الدرر النجفیه من الملتقطات الیوسفیه، بیروت، دارالمصطفى، 1423ق.
بروجردى، سیدحسین، نهایه الأصول، تهران، تفکر، 1415ق.
بنتعلی شویته، فرحانه، حجیه خبر الآحاد فی العقائد و الأحکام، مدینه، مجمع الملک فهد، بیتا.
وحیدبهبهانى، محمدباقر، الرسائل الأصولیه، قم، موسسه العلامه المجدد الوحید البهبانی، 1416ق.
پاکتچی، احمد. "اندیشه فقهی ابن ابیعقیل و مکتب متکلمان متقدم امامیه". مقالات و بررسیها، 76(1383ش): 33-53.
تبریزی، موسیبنجعفر، أوثق الوسائل فی شرح الرسائل، قم، کتبی نجفی، 1369ش.
جاحظ، عمروبنبحر، حجج النبوه (ضمن رسائل الجاحظ)، قاهره، مکتبه الخانجی، 1979م.
جباری، محمدرضا، مکتب حدیثی قم: شناخت و تحلیل مکتب حدیثی قم از آغاز تا قرن پنجم هجری، قم، زائر، 1384ش.
جزایری، نعمتالله، نور البراهین او انیس الوحید فی شرح التوحید، قم، جماعه المدرسین: النشر الإسلامی، 1417ق.
جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفتم هجری، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1371ش.
جناتیشاهرودى، محمدابراهیم، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامى، تهران، کیهان، بیتا.
حائری، عبدالکریم، درر الفوائد، قم، ۲۲ بهمن، بیتا.
حبالله، حیدر، نظریه السنّه فی الفکر الامامی الشیعی (التکون و الصیروره)، بیروت، الانتشار العربی، 2006م.
حسینزاده، محمد، و عبدالله محمدی. "اعتبار معرفتشناختی خبر واحد در اعتقادات دینی". ذهن، 43(1389ش): 141-160.
خویى، سیدابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، بیجا، بینا، 1413ق.
خیاط، عبدالرحیم، الانتصار، قاهره، بینا، ۱۹۲۵م.
دهقانی، روحاله، ایوب اکرمی، و عبدالقاسم کریمی. "گفتمان عقلگرایی و نصگرایی در قرن چهارم و نقش آن در تنوع فهم حدیث با تأکید بر روایات اعتقادی شیعه". مطالعات فهم حدیث 10، 19(1402ش): 231-250. doi: 10.30479/mfh.2023.19181.2287
دیاریبیدگلی، محمدتقی. "جریانشناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی". مقالات و بررسیها، 77(1384ش): 47-66.
سبحانیتبریزی، جعفر، کلیات فی علم الرجال، قم، النشر الاسلامی، 1423ق.
سخاوی، محمدبنعبدالرحمن، فتح المغیث شرح ألفیه الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1403ق.
سیدمرتضی، علیبنحسین موسویبغدادی، رسائل الشریف المرتضى، قم، دارالقرآن الکریم، 1405ق.
شاهرودی، محمدرضا، و علی ثقفیان. "نقش تقیه در پیدایش اختلاف حدیث با لحاظ شرایط تاریخی (بازخوانی آراء آیتالله سیستانی)". مطالعات فهم حدیث 10، 20(1403ش): 223-244. doi: 10.30479/mfh.2024.19525.2318
شنقیطی، أحمدبنمحمود، خبر الواحد و حجیته، مدینه، عماده البحث العلمی بالجامعه الإسلامیه، 1422ق.
صدوق، محمدبنعلی، اعتقادات الإمامیه، قم، کنگره شیخ مفید، 1414ق.
صدوق، محمدبنعلی، أمالی الصدوق، بیروت، اعلمى، 1400ق.
صدوق، محمدبنعلی، علل الشرائع، قم، داورى، بیتا.
صدوق، محمدبنعلی، من لا یحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، 1404ق.
صدوق، محمدبنعلی، التوحید، قم، جامعه مدرسین، 1398ش.
طوسی، محمدبنحسن، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران، دارالکتب الإسلامیه، 1363ش.
طوسی، محمدبنحسن، العده فی أصول الفقه، قم، بینا، 1417ق.
طوسی، محمدبنحسن، الغیبه، قم، المعارف الإسلامیه، 1411ق.
طوسی، محمدبنحسن، التبیان فی تفسیر القرآن، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، 1409ق.
مفید، محمدبنمحمد، الحکایات فی مخالفات المعتزله من العدلیه و الفرق بینهم و بین الشیعه الإمامیه، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق-الف.
مفید، محمدبنمحمد، المسائل السرویه، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق-ب.
مفید، محمدبنمحمد، أوائل المقالات، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق-پ.
مفید، محمدبنمحمد، تصحیح الاعتقاد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق-ت.
شیرازی، إبراهیمبنعلی، التبصره فی أصول الفقه، دمشق، دارالفکر، 1403ق.
شیرازی، إبراهیمبنعلی، اللمع فی أصول الفقه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1405ق.
صنعانی، محمدبنإسماعیل، توضیح الأفکار لمعانی تنقیح الأنظار، مدینه، المکتبه السلفیه، بیتا.
طباطبایى، سیدمحمدحسین، حاشیه الکفایه، قم، بنیاد علمی و فکری علّامه طباطبایی، بیتا.
طباطبایی، سیدمحمدکاظم، تاریخ حدیث شیعه 2 (عصر غیبت)، قم، دارالحدیث، 1393ش.
طباطباییحائرى، سیدمحمد مجاهد، مفاتیح الأصول، قم، آلالبیت (ع)، 1296ش.
عاملی، محمدبنحسن (حرّ عاملی)، الفوائد الطوسیه، قم، المطبعه العلمیه، 1403ق.
عاملی، محمدبنحسن (حرّ عاملی)، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، قم، آلالبیت (ع)، 1414ق.
عاملی، حسنبنزینالدین، معالم الدین و ملاذ المجتهدین (المقدمه فی اصول الفقه)، قم، النشر الإسلامی، 1417ق.
عراقى، ضیاءالدین علىبنآخوند، نهایه الأفکار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
حلی، حسنبنیوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، قم، النشر الإسلامی، 1413ق.
حلی، حسنبنیوسف، نهج الحق و کشف الصدق، قم، دارالهجره، 1421ق.
فاضلتونی، عبداللهبنمحمد، الوافیه فی أصول الفقه، قم، مجمع الفکر الإسلامی، 1412ق.
فتحی، علی. "حجیّت خبر واحد در اعتقادات". کلام اسلامی، 79(1390ش): 57-79.
فیضکاشانى، محمدمحسن، الصافى فی تفسیر القرآن، تهران، الصدر، 1415ق.
قمى، علىبنابراهیم، تفسیر قمى، قم، دارالکتاب، 1367ش.
کرکیعاملى، حسینبنشهابالدین، هدایه الأبرار إلى طریق الأئمّه الأطهار، بیجا، بینا، بیتا.
کشی، محمدبنعمر، رجال الکشی (اختیار معرفه الرجال)، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، 1348ش.
کلینی، محمدبنیعقوب، الکافی (أصول الکافی)، محقق و مترجم و شارح: سیدهاشم رسولی، بیجا، علمیه اسلامیه، بیتا.
گرامی، سیدمحمدهادی، نخستین مناسبات فکری تشیع: بازخوانی مفهوم غلو در اندیشه جریانهای متقدم امامی، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، 1390ش.
گرامی، سیدمحمدهادی. "بازشناسی جریان هشامبنحکم در تاریخ متقدم امامیه". مطالعات تاریخ اسلام 4، 12(1391ش): 137-168. dor: 20.1001.1.22286713.1391.4.12.6.4
گوهریبخشایش، یحیی، و غلامرضا رضایی. "اعتبارسنجی خبر واحد در عقائد دینی". کلام اسلامی، 85(1392ش): 59-79.
مبارک، محمدبنجمیل، حجیه خبر الآحاد فی العقائد و الأحکام، مدینه، مجمعالملک فهد، بیتا.
مجلسی، محمدتقی، لوامع صاحبقرانى (شرح الفقیه)، قم، اسماعیلیان، 1375ش.
محقق کرکی، علیبنحسین، طریق استنباط الاحکام، نجف، بینا، 1971م.
محقق حلی، جعفربنحسن، معارج الأصول، قم، آلالبیت (ع)، 1403ق.
محمدشاکر، احمد، الباعث الحثیث شرح اختصار علوم الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیه، بیتا.
محیعلوان، مشعان، و اسماء عبدالقادر عبدالله. "مسائل الاعتقاد بین أخبار التواتُر و الآحاد". البحوث و الدراسات الاسلامیه، 31(2013م).
مدرسیطباطبایی، سیدحسین، مقدمهاى بر فقه شیعه، مترجم: محمدآصف فکرت، مشهد، بنیاد پژوهشهای إسلامی، 1386ش.
مدرسیطباطبایی، سیدحسین. "بررسی ستیزههای دیرین درباره تحریف قرآن". هفت آسمان، مترجم: محمدکاظم رحمتی، 11(1380ش): 41-78.
مدنی، علیخانبناحمد، ریاض السالکین فی شرح صحیفه سیدالساجدین الامام علیبنالحسین (ع)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1409ق.
مصطفویفرد، حامد، سید کاظم طباطباییپور، و غلامرضا رئیسیان. "حاکمیت پارادایم «عدم حجیت اخبار آحاد» بر گفتمان فقهای شیعی سده 5-7". فقه و اصول 50، 113(1397ش): 135-159. doi: 10.22067/jfu.v50i2.47939
ملاصدرا، محمدبنابراهیم، شرح أصول الکافی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى، 1366ش.
میرزایقمی، ابوالقاسمبنمحمدحسن، القوانین المحکمه فی الأصول، قم، احیاء الکتب الاسلامیه، 1430ق.
نائینى، محمدحسین، فوائد الاُصول، قم، جامعه مدرسین، 1376ش.
نائینى، محمدحسین، أجود التقریرات، قم، مطبعه العرفان، 1352ش.
نجاشی، احمدبنعلی، رجال النجاشی (فهرست أسماء مصنفی الشیعه)، قم، جامعه مدرسین، 1407ق.
نخبهمنالرواه (د.---)، الأصول السته عشر، قم، دارالشبستری، 1405ق.
نراقى، احمدبنمحمدمهدى (فاضل نراقی)، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1375ش.
همدانی، عبدالجبار، تثبیت دلائل النبوه، بیروت، دارالعربیه، 1966م. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6 |
||