اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 429 |
| تعداد مقالات | 3,546 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,447,942 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,713,682 |
جواهرسازی و جعل آن در دورۀ حکمرانی سلجوقیان (مطالعه موردی لعل بدخشی) | ||
| تاریخ صنعت | ||
| دوره 1، شماره 2، دی 1404، صفحه 1-30 اصل مقاله (1.22 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30479/hi.2026.21775.1005 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه پوربختیاری* 1؛ علی بحرانی پور2 | ||
| 1دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران. fatemeh.henas22@gmail.com | ||
| 2عضو هیأت علمی گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. fatemeh.henas22@gmail.com | ||
| تاریخ دریافت: 20 اسفند 1403، تاریخ بازنگری: 10 شهریور 1404، تاریخ پذیرش: 25 آذر 1404 | ||
| چکیده | ||
| برخورداری معادن کوههای شرقی ایران از گوهر لعل، نظارت کارگزاران حکومتی بر استخراج سنگهای پربها و گرایش به مضامین زیبایی شناختی، زمینه ساز تصرف هنرمندان و صنعتگران ایران در حرفه جواهرسازی شد. دو مبحث عمده در این پژوهش مورد مداقه قرار گرفته است:1.گوهر لعل، روند استخراج و مراکز آن 2.حرفة جواهرسازی، جعل جواهرات و کاربردهای سنگ لعل. تبادل سه شاخص تولید(استخراج، ترصیع و جعل)، کارکردها و روند تجاری سازی گوهر لعل در عهد سلجوقیان در تعاملات اقتصادی مهمترین مسئله پژوهش حاضر است. سوال اصلی این پژوهش این است که تولید لعل بدخشی درحرفة جواهرسازی و تعاملات اقتصادی عهد سلجوقیان چه فرایندی را سپری کرده است؟ تغییرالگوی شهرنشینی و استفاده از کالاهای تجملی، زمینه رونق حرفه هایی چون حکاکی، ثقابی و جواهرسازی را فراهم کرد.جواهرسازی این عهد در ابتدا تداوم الگوی جواهرسازی ساسانی و آل بویه و در ادامه پیشرفته سبکهایی همچون ملیله دوزی، دانه کاری، مشبک کاری و سیاه قلم در این حرفه بود. جاعلان نیز که خود جواهرکاران زبردستی بودند، به فراخور ظرفیت ظاهری گوهر لعل و مصارف آن، به بدلسازی و کسب سود پرداختند. تحقیق در این پژوهش مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی و داده ها با اتکا به منابع کتاب خانه ای، پژوهش میدانی و ترسیم نقشه مراکز تولید با نرم افزار gis گردآوری شده اند. با این هدف که آشنایی با نحوة تولید و کاربردهای گوهر لعل می تواند به ایجاد شناخت جدیدی از صنعت جواهرسازی و جعل آن در تاریخ میانه ایران و چرایی تدوام تولید و محبوبیت تجارت این کالای پربها یاری رساند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جواهرسازی؛ جعل جواهرات؛ گوهرلعل؛ سلجوقیان؛ خراسان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Jewelry making and its forgery during the Seljuk era (case study of Lal Badakhshi) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Fateme Pourbakhtiyari1؛ ali bahranipour2 | ||
| 1Ph.D. Candidate of History of Iran, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University of Tehran, Tehran, Iran. fatemeh.henas22@gmail.com | ||
| 2faculty member in the History Department, Faculty of Literature and Humanities,, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran. fatemeh.henas22@gmail.com | ||
| چکیده [English] | ||
| The availability of ruby mines in the eastern mountains of Iran, the supervision of government officials over the extraction of precious stones, and the tendency towards aesthetic themes paved the way for Iranian artists and craftsmen to take up the profession of jewelry making. Two major topics are examined in this study: 1. Garnet, its extraction process and centers 2. Jewelry making, jewelry forging and applications of garnet. The exchange of three production indicators (extraction, setting and forging), functions and the commercialization process of garnet during the Seljuk era in economic interactions is the most important issue of the present research. The main question of this research is what process did the production of Badakhshi garnet go through in the jewelry making and economic interactions of the Seljuk era? The changing pattern of urbanization and the use of luxury goods paved the way for the flourishing of professions such as engraving, drilling, and jewelry making. Jewelry making during this era initially continued the pattern of Sassanid and Buyid jewelry making, and later advanced styles such as tapestry embroidery, beadwork, latticework, and black ink in this profession. Counterfeiters, who were skilled jewelers themselves, made counterfeits and made profits based on the apparent value of the ruby gem and its uses. The research in this study is based on a descriptive-analytical method and the data were collected by relying on library resources, field research, and mapping of production centers using GIS software. With the aim that familiarity with the production and uses of garnet gemstones can help create a new understanding of the jewelry making industry and its forging in medieval Iranian history and why the production and trade popularity of this precious commodity continued. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Jewelry making, jewelry forging, ruby, Seljuks, Khorasan | ||
| مراجع | ||
|
فهرست منابع
البیرونی، محمد بن احمد، «الجماهر فی جواهر [نسخه خطی]»، کتابخانه مجلس، شماره اثر: ۱۰۳۴۴۹۵، محل و شماره بازیابی: 112202.
نیشابوری، محمد بن ابی البرکات، «جواهرنامه نظامی [نسخه خطی]»، تهران، نسخه موزه ملک، شماره ثبت اثر: ۱۳۹۳،04، ۳۶۰۹.
آذرنوش، آذرتاش (1369)، «فرهنگ معاصر عربی – فارسی»، تهران: نشر نی.
آژند، یعقوب و ایانلو، مهدی (1399)، «بازیابی مفهوم و عملکرد چرخهای حکاکی در گوهرتراشی»، نشریه هنر صنایع ایران، سال سوم، شماره 2.
ابن بلخی (1343)، «فارسنامه»، به اهتمام گای لسترنج و رینولد نیلسون، تهران: دارالفنون.
ابن حوقل، محمد بن حوقل (1366)، «سفرنامه ابن حوقل»، تهران: نشر امیرکبیر.
ابن خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله (1370)، «المسالک و الممالک»، به اهتمام سعید خاکرند، تهران: میراث ملل.
الادریسی، ابیعبدالله شریف (1409 هق)، «نزهه المشتاق فی الاختراق الافاق»، بیروت: عالمالکتب.
البیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (1373)، «الجماهر فی المعرفه الجواهر»، به تحقیق یوسف الهادی، تهران: میراث مکتوب.
پوپ، آرتور آپهام (1945)، «شاهکارهای هنر ایران»، تهران – نیویورک، با همکاری مؤسسه انتشارات فراکلین.
پوربختیاری، فاطمه (1396)، «تولید و تجارت جواهرات از ابتدای حکومت غزنویان تا پایان حکومت ایلخانان»، استاد راهنما: دکتر علی بحرانیپور، پایاننامه مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.
توحیدی، فائق (1386)، «مبانی هنرهای فلزکاری، نگارگری، سفالگری و غیره»، تهران: سمیرا.
جیان روبرتو اسکارچیا (1384)، «تاریخ هنر ایران: هنر صفوی، زند و قاجار»، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
جوهری نیشابوری، محمد بن ابی البرکات (1383)، «جواهرنامه نظامی»، به کوشش ایرج افشار و همکاری محمد رسول دریاگشت، تهران: میراث مکتوب.
_________(1361)، «حدودالعلم من المشرق الی المغرب»، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری.
خاقانی شروانی، افضلالدین بدیل (1374)، «دیوان اشعار»، به تصحیح جلالالدین سجادی، تهران: زواره.
خواندمیر، خواجه جلالالدین محمد شیرانی (1271)، «حبیبالسیر»، جلد دوم، به اهتمام جلالالدین همایی، تهران: چاپخانۀ خیام.
دوامی، نقی و انعامی، فرزانه (1395)، «مرصعکاری؛ هنری فراموششده»، نخستین همایش بینالمللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی - اسلامی.
زاوش، محمد (1348)، «کانیشناسی در ایران قدیم»، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
زکی، محمدحسن (1377)، «تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام»، ترجمه محمدعلی خلیلی، تهران: اقبال.
زمانی، عباس (2335)، «تأثیر هنر ساسانی در هنر اسلامی»، تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1336)، «دیوان حکیم سنایی»، به کوشش مظاهر مصفا، تهران: نشر امیرکبیر.
سیستانی، ملکشاه حسین (1383)، «احیاءالملوک: تاریخ سیستان تا عصر صفوی»، به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
شیخی، علیرضا، رضایینژاد، الهه و جهانیان، عطیه (1400)، «مطالعه ویژگیهای هنری و فنی انگشتری در دوران سلجوقی»، تیموری و صفوی، نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، شماره 35، بهار 1401.
عطار نیشابوری، فریدالدین (1381)، «دیوان عطار»، به اهتمام پروین قائمی، تهران: نشر پیمان.
فارسی، عبدالغافر بن اسماعیل (1368)، «المنتخب من السیاق»، قم: انتشارات اسلامی.
فرخی سیستانی (1349)، «دیوان حکیم فرخی سیستانی»، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: نشر زوار.
قبادیانی، ناصرخسرو (1389)، «سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی»، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: نشر زوار.
قربانی، منصور (1382)، «کلیاتی پیرامون سنگهای گرانبها»، نشریه رشد آموزش زمینشناسی، شماره 34.
کاظمزاده ایرانشهر، حسین (1316)، «معنی و اهمیت صنایع ظریفه»، نشریه نامه هنر، سال اول، شماره 1.
کرمانی، افضلالدین ابو حامد (1326)، «بدایع الازمان فی وقایع کرمان»، تصحیح مهدی بیانی، تهران: دانشگاه تهران.
کاتلی، مارگاریا و هامبلی، لوئی (1386)، «هنر سلجوقی و خوارزمی»، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نشر مولی.
مؤمن حسینی، محمد (1373)، « تحفه حکیم مؤمن»، تهران: نشر مصطفوی.
نصر، حسین (1392)، «هنر و معنویت اسلامی»، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: مؤسسه انتشاراتی حکمت.
نظامی، الیاس بن یوسف (1381)، «خمسه نظامی گنجهای»، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: نشر قطره.
هاند، موریس اسون دیماند (1383)، «راهنمای صنایع اسلامی»، ترجمه عبدالله فریار، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
هروی، موفق بن علی (بیتا)، «الابنیه عن حقایق الادویه»، به خط اسدی طوسی، تهران: بینا.
ب) نشانی الکترونیکی موزهها
موزه متروپولیتن
موزه جواهرات فورتزهایم آلمان
ج) مشاهدات میدانی
مشاهده میدانی نگارندگان از جواهرات بازمانده در بقایای بندر باستانی مهروبان، زمستان ۱۳۹۸.
مشاهده میدانی و مصاحبه نگارندگان با گوهرتراش شوشتری، حجره گوهرتراشی در سرای افضل، شوشتر، زمستان 1401.
بازدید از نسخههای خطی موزه ملک، تهران، موزه ملک، زمستان 1402.
Translation of resources
The masses in gemstones [manuscript] by Abu Rayhan Biruni, Muhammad ibn Ahmad. (251- 313 AH), Library of the Parliament, Item number 1034495 Date: 2012/10/29 Location and retrieval number: 112202
The treasury of gems by Nasimi [manuscript], Johari Nishabouri, Muhammad ibn Abi Al-Barkat, Tehran, version of the Malek Museum/ registration number of the work 1393,04,3609
Azarnoush, Azar Tash (1383), Book of Contemporary Arabic-Persian Culture, Tehran: Ney.
Ajand, Yaqoub, Mehdi Ianlou (1399), Retrieval of the concept and function of engraving wheels in gem cutting, Journal of Arts and Industries of Iran, Year three, Issue 2.
Ibn Balghi (1343), Farsnameh, edited by Guy Lestree and Reynold Nielson, Tehran: Darulfonun.
Ibn Bibih, Amir Nasir al-Din Hussein (1350), A News of the Seljuks of Rome, edited by Mohammad Javad Mashkur, Tehran: Tehran Bookstore.
Ibn Hawqal, Muhammad bin Hawqal (1366), The Travelogue of Ibn Hawqal, Tehran: Amir Kabir.
Ibn Khordadbeh, Abu al-Qasim Obaidallah bin Abdullah (1370), Al-Masalik wal-Mamalik, edited by Saeed Khakrand, Tehran: Miras-e Mellen.
Al-Idrisi, Abi Abdullah Sharif (1409 AH), Nuzhat al-Mushtaq fi Ikhtiraq al-Afaq, Beirut: Alam al-Kutub.
Al-Biruni, Abu Rayhan Muhammad bin Ahmad (1373), Al-Jamaheer fi Ma'rifah al-Jawaher, researched by Youssef al-Hadi, Tehran: Miras-e Maktoub.
Pour Bakhtiari, Fatemeh (1396), Title: Production and Trade of Jewelry from the Beginning of the Ghaznavid Dynasty to the End of the Ilkhanate, Supervisor Dr. Ali Bahrani Pour, Master's Thesis, Shahid Chamran University of Ahvaz.
Tavakkoli, Fayeq (1386), Fundamentals of Metalworking, Painting, Pottery, etc., Tehran: Samira.
Jian Roberto Asgarchia (1384), History of Iranian Art: Safavid, Zand and Qajar Art, translated by Yaqub Azhand, Tehran: Moli.
Jeweler Nishapuri, Muhammad bin Abi al-Barkat (1383), The Jewel Book of Nizami, edited by Iraj Afshar and in collaboration with Muhammad Rasul Daryagosh, Tehran: Written Heritage.
_________ (1361), The Limits of Knowledge from East to West, edited by Manouchehr Sotoudeh, Tehran: Tahouri Library.
Khaghani Shirwani, Afdal al-Din Badil (1374), Diwan of Poems, edited by Jalal al-Din Sajadi, Tehran: Zavarah.
Khandamir, Khawaja Jalal al-Din Muhammad Shirani (1271), Habib al-Siyar, Volume Two, edited by Jalal al-Din Homai, Tehran: Khaam Printing House.
Dawami, Naqi, Inami, Farzaneh (1395), Marz'ekari; An Art Forgotten, First International Conference on Art and Industries in Iranian Islamic Culture and Civilization.
Zavosh, Muhammad (1348), Mineralogy in Ancient Iran, Tehran: Cultural Foundation of Iran.
Zaki, Muhammad Hasan (1377), History of Iranian Industries after Islam, translated by Muhammad Ali Khalili, Tehran: Iqbal.
Sanaei, Abu al-Majd Majdud bin Adam (1336), Diwan of Hakim Sanaei, edited by Mazaher Musafa, Tehran: Amir Kabir.
Sistani, Malik Shah Hussein (1383), Revival of the Kings, History of Sistan in the Safavid Era, edited by Manouchehr Sotoudeh, Tehran: Scientific and Cultural.
Attar Nishapuri, Farid al-Din (1381), Diwan of Attar, edited by Parvin Qaemi, Tehran: Payman.
Farsi, Abdul Ghafar bin Ismail (1368), Selected from the Context, Qom: Islamic Publications.
Farokhi Sistani (1349), Diwan of Hakim Farokhi Sistani, edited by Muhammad Dabir Siqi, Tehran: Zavarah.
Qubadiani, Nasir Khosrow (1389), Travelogue of Nasir Khosrow Qubadiani, edited by Muhammad Dabir Siqi, Tehran: Zavarah.
Ghorbani, Mansour (1382), "General Principles Regarding Precious Stones," Journal of Geology Education, Issue 34.
Kazemzadeh Iranshahr, Hussein (1316), Meaning and Importance of Fine Industries, Art Letter Journal, Year One, Issue 1.
Kermani, Afdal al-Din Abu Hamid (1326), Innovations of Times in the Events of Kerman, edited by Mehdi Bayani, Tehran: University of Tehran.
Katli, Margarita Wahambli, Louis (1386), Seljuk and Khwarezmian Art, translated by Yaghoob Azhand, Tehran: Moli.
Momen Hosseini, Mohammad (1373) Tohfa-ye Hakim Momen, Tehran: Mostafaee.
Nasr, Hossein (1392), Art and Islamic Spirituality, translated by Rahim Qasemiān, Tehran: Wisdom Publishing Institute.
Vaziri, Ali Naqi (1373), General History of Visual Arts, Tehran: Hirmand.
Nizami, Ilyas ibn Yusuf (1381), Khamsa of Nizami Ganjei, edited by Saeed Hamidian, Tehran: Ghatreh.
Hand Morris Swan Demand (1383), Guide to Islamic Industries, translated by Abdollah Faryar, Tehran: Scientific and Cultural.
Vaziri, Ali Naqi (1302), Fine Arts: Industry - Manufacturer, Artifact, Iran City Journal, Volume 2, Issues 5 and 6.
Heravi, Mowafaq ibn Ali (no date), Al-abniyah an Haqa'iq al-Adwiyeh, written by Asadi Tusi, Tehran: No Publisher.
Metropolitan Museum
https://www.pforzheim.de/buerger/buergerservice/pf0/servicebw/organisationseinheiten/show/6021821-schmuckmuseum-pforzheim.html
The authors' field observation of the remaining jewels in the ruins of the ancient port of Mahroban, winter 1398.
Field observation and interview of the authors with the gem cutter Shushtari, gem cutting workshop in Saray Aflal, Shushtar, winter 1401.
Visit to the manuscripts of the Malek Museum, Tehran, Malek Museum, winter 1402. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 62 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 16 |
||