اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 429 |
| تعداد مقالات | 3,546 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,448,054 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,713,781 |
سنجش قناعت در معماری مسکونی (نمونه موردی: شهر بجنورد) | ||
| نشریه علمی اندیشه معماری | ||
| دوره 9، شماره 17، فروردین 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30479/at.2026.22230.2109 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد مهوش* 1؛ رضا مرادپور2؛ موسی شاکری2؛ مصطفی ارغیانی2؛ سید مهدی میرهاشمی2 | ||
| 1دانشگاه بجنورد/ دانشکده هنر/ گروه معماری | ||
| 2گروه معماری، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، بجنورد | ||
| تاریخ دریافت: 22 خرداد 1404، تاریخ بازنگری: 27 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 03 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| بیان مساله: قناعت بهعنوان یکی از مکارم اخلاقی اسلام، جایگاهی رفیع در فرهنگ دینی و سنت معماری ایرانی دارد و میتواند نقشی تعیینکننده در طراحی فضاهای مسکونی ایفا کند. در معماری معاصر ایران، گرایش روزافزون به مصرفگرایی، تجملطلبی و رقابتهای اقتصادی باعث شده است که بسیاری از بناها از ارزشهای اصیل فاصله بگیرند. از این رو، بررسی میزان تحقق قناعت بهعنوان یک معیار کیفی در معماری میتواند راهگشای بازنگری در اصول طراحی، ساخت و بهرهبرداری از مسکن باشد. با این حال، قناعت مفهومی انتزاعی است که سنجش آن نیازمند تبدیل به شاخصها و گویههای عینی قابل اندازهگیری است. سوال تحقیق: سؤال اصلی پژوهش این است که میزان رعایت قناعت در معماری مسکونی شهری بجنورد چقدر است؟ اهداف تحقیق: پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان تحقق قناعت در معماری مسکونی شهر بجنورد انجام شده است. اهداف فرعی شامل بررسی تفاوت میزان قناعت در مناطق مختلف شهری، تحلیل گویههای با بیشترین و کمترین امتیاز، و ارزیابی ارتباط احتمالی میان سطح اقتصادی محله و شاخص قناعت در بناها است. روش تحقیق: مطالعه حاضر مبتنی بر روش شاخصسازی مفاهیم اخلاقی و تحلیل کمی دادهها است. در مرحله نخست، با بهرهگیری از رویکرد معناشناسی ایزوتسو و روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، شاخصها، معیارها، معرفها و در نهایت ۵۰ گویه معتبر برای سنجش قناعت استخراج شدند. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامهای ساختارمند بود که با استفاده از مشاهده مستقیم بناها و مصاحبه با ساکنین در ۳۵ بنای مسکونی از ۵ منطقه همگن شهر بجنورد تکمیل شد. روش نمونهگیری، هدفمند-طبقهای و تحلیل دادهها بر مبنای میانگین، نما، انحراف معیار و شاخصهای ترکیبی انجام شد. مهمترین یافتهها و نتیجهگیری تحقیق: نتایج نشان داد میانگین کلی رعایت شاخصهای قناعت در معماری مسکونی بجنورد در سطحی متوسط (۰.۵۹ از ۱) قرار دارد. برخی گویهها مانند پرهیز از پیچیدگی در انتقال معنا، خوانایی فرم، پرهیز از تزئینات اضافی و استفاده از مصالح بومی، امتیاز بالایی کسب کردند، در حالی که گویههایی مرتبط با حریم بصری، محرمیت، آلودگی صوتی و بهرهبرداری از انرژیهای پایدار، نمرات ضعیفی داشتند. همچنین مشخص شد که میزان قناعت به سطح اقتصادی محلات وابستگی مستقیمی ندارد و ساختار بهرهبرداری (مثلاً سکونت خانواده گسترده) میتواند تأثیر بیشتری داشته باشد. پژوهش در پایان بر ضرورت نیازسنجی دقیق در فرآیند طراحی، آموزش بهرهبرداری به ساکنان، استفاده از مصالح و دانش بومی، اصلاح ضوابط ساختوساز و بازنگری در سیاستهای مقرراتی و نهادی در جهت تحقق معماری قانعانه تأکید میکند. قناعت در معماری نه امری فردی، بلکه نیازمند یک رویکرد جامع، بینرشتهای و سیاستگذارانه در ابعاد طراحی، اجرا و بهرهبرداری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخلاق و معماری؛ مفاهیم اخلاقی؛ قناعت؛ معماری مسکونی؛ شاخصسازی؛ شهر بجنورد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Measuring Contentment (Qana’at) in Residential Architecture: A Case Study of Bojnord City | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammad mahvash1؛ reza moradpour2؛ mousa shakeri2؛ mostafa arghiyani2؛ seyyed mahdi mirhashemi2 | ||
| 1Bojnord university | ||
| 2Assistant Professor, Department of Architecture, University of Bojnord | ||
| چکیده [English] | ||
| Research Problem: Contentment (qana’at), as one of the moral virtues emphasized in Islamic teachings, holds a prominent place in both religious culture and the traditional architecture of Iran. It can play a pivotal role in the design of residential spaces. However, in contemporary Iranian architecture, the increasing trend toward consumerism, luxury-seeking, and economic competition has led many buildings to diverge from authentic values. Therefore, assessing the extent to which Contentment (qana’at) is realized as a qualitative criterion in architecture may provide a basis for re-evaluating principles of design, construction, and housing utilization. Nonetheless, qana’at is an abstract concept that requires operationalization into measurable indicators and items. Research Question: The main research question asks: To what extent is qana’at observed in the residential architecture of Bojnord? Subsidiary questions explore comparative dimensions across spatial and indicator-based scales. Research Method: The study employs an index-based approach to operationalize ethical concepts and quantitatively analyze data. In the initial phase, using Izutsu’s semantic approach and the Analytic Hierarchy Process (AHP), a structured framework of indicators, criteria, and descriptors was developed, resulting in 50 validated items for assessing qana’at. Data were collected via a structured questionnaire through direct observation of buildings and interviews with residents across 35 residential structures in five homogeneous districts of Bojnord. The sampling method was purposive-stratified, and data were analyzed using statistical measures such as mean, mode, standard deviation, and composite indices. The Most Important Results and Conclusion: The results revealed that the overall compliance with qana’at indicators in Bojnord’s residential architecture was moderate, with an average score of 0.59 out of 1. High scores were associated with items such as simplicity in expression, legibility of form, avoidance of excessive ornamentation, and use of local materials. Conversely, items related to visual privacy, acoustic insulation, and sustainable energy use received lower scores. Importantly, the level of qana’at did not show a direct correlation with neighborhood economic status; instead, factors such as housing occupancy structure (e.g., extended family living) had greater influence. The study concludes by emphasizing the need for rigorous needs assessments during the design process, user education on sustainable habitation, application of local knowledge and materials, regulatory reform, and policy revision to realize contentment-oriented architecture. Qana’at in architecture is not merely a personal virtue, but one that demands a comprehensive, interdisciplinary, and policy-driven approach across design, implementation, and occupancy stages. Finally, the research emphasizes that achieving qanāʿat in architecture does not solely depend on the designer and the user; rather, a revision of the country's legal, regulatory, and legislative structures is also necessary. Sometimes, existing regulations inadvertently promote consumerism, violations, or designs incompatible with ethical values. Therefore, if contentment is to be established as one of the key indicators of ethical architecture, the development of standardized criteria, the training of designers and supervisors, and the reform of executive procedures must become top priorities for policymakers in the housing and architecture sectors. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Ethics and Architecture, Moral Concepts, Contentment (Qana’at), Residential Architecture, Index Development, Bojnord City | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 11 |
||